fbpx

Η ελεύθερη βούληση είναι μια ψευδαίσθηση. Σίγουρα η έννοια της ελεύθερης βούλησης αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο πολλών προσωπικών και κοινωνικών πεποιθήσεων. Παρόλα αυτά, αυξανόμενα στοιχεία από τη νευροεπιστήμη, τη φυσική και τη φιλοσοφία υποδηλώνουν ότι η ελεύθερη βούληση μπορεί απλώς να είναι μια περίτεχνη ψευδαίσθηση που υφαίνεται από το συνειδητό μυαλό μας. Να γιατί:

Η πρόκληση της φυσικής: Οι θεμελιώδεις νόμοι της φυσικής δείχνουν προς ένα ντετερμινιστικό σύμπαν. Κάθε αποτέλεσμα έχει μια αναγνωρίσιμη αιτία, δημιουργώντας μια αδιάσπαστη αλυσίδα γεγονότων. Εάν οι σκέψεις και οι πράξεις μας διέπονται από τους ίδιους φυσικούς νόμους, πώς μπορεί να υπάρχει χώρος για αληθινή «ελεύθερη» επιλογή πέρα από αυτές τις σχέσεις αιτίου-αποτελέσματος; Σκεφτείτε μια σχολαστικά διατεταγμένη αλυσίδα ντόμινο. Η πτώση οποιουδήποτε κομματιού είναι και πλήρως καθορισμένη και απρόβλεπτη, εκτός αν γνωρίζετε την ακριβή τοποθέτηση και τη δύναμη που επηρεάζει κάθε ντόμινο.

 

Η νευροεπιστήμη αποκαλύπτει τον εγκέφαλο: Μελέτες που διεξήχθησαν από νευροεπιστήμονες όπως ο Benjamin Libet αποκαλύπτουν ανησυχητικές αλήθειες σχετικά με τη λήψη αποφάσεων. Η εγκεφαλική δραστηριότητα που σχετίζεται με αποφάσεις εμφανίζεται συχνά εκατοντάδες χιλιοστά του δευτερολέπτου πριν ένα άτομο πιστέψει συνειδητά ότι έχει κάνει μια επιλογή. Αυτό υποδηλώνει ότι η αίσθηση ότι παίρνουμε μια συνειδητή απόφαση είναι περισσότερο μια εκ των υστέρων εξήγηση παρά η πραγματική κινητήρια δύναμη της δράσης. Υπογραμμίζει ότι μεγάλο μέρος της «λήψης αποφάσεων» μας μπορεί να συμβεί σε ασυνείδητο επίπεδο.

 

Η ασυνείδητη μαριονέτα: Οι ενέργειές μας διαμορφώνονται από μυριάδες παράγοντες πέρα από τον συνειδητό μας έλεγχο. Η γενετική, οι διαμορφωτικές εμπειρίες, η κοινωνική προετοιμασία και οι λεπτές ενδείξεις του τρέχοντος περιβάλλοντος επηρεάζουν συνεχώς τις προτιμήσεις, τις προκαταλήψεις και τις κλίσεις μας. Όταν λαμβάνουμε υπόψη αυτό το περίπλοκο τοπίο αόρατων επιρροών, ο ισχυρισμός να κάνουμε πραγματικά «ελεύθερες» επιλογές γίνεται όλο και πιο τρανταχτός.

 

Η βιολογία ως πεπρωμένο: Η σύγχρονη νευροεπιστήμη ζωγραφίζει μια εικόνα όπου η δομή του εγκεφάλου μας και οι ίδιες οι σκέψεις μας αναδύονται από τη βιολογία μας. Εάν οι προσωπικότητες, οι επιθυμίες μας, ακόμη και ο αντιληπτός «εαυτός» μας είναι σε μεγάλο βαθμό σμιλεμένες από γονίδια και νευροχημεία, που μπαίνει πραγματικά το «εμείς» στην εξίσωση; Από αυτή την άποψη, οι επιλογές θα γίνονταν απλώς εκδηλώσεις της νευρολογικής μας καλωδίωσης, προκαθορισμένες πριν τις σκεφτούμε ποτέ.

 

Το πρόβλημα της πρόβλεψης: Οι ντετερμινιστές υποστηρίζουν ότι αν μπορούσαμε να γνωρίζουμε όλες τις μεταβλητές που παίζουν ρόλο στην λήψη αποφάσεων (γονίδια ενός ατόμου, νευροβιολογία, προηγούμενες εμπειρίες και τα ακριβή ερεθίσματα τη στιγμή της επιλογής), τότε και μόνο τότε θα μπορούσαμε θεωρητικά να προβλέψουμε τις ενέργειές τους με ακρίβεια σε οποιαδήποτε κατάσταση. Αν και είναι πρακτικά αδύνατο, αμφισβητεί την ιδέα ότι οι πολλαπλές δυνατότητες είναι πραγματικά διαθέσιμες – ένας ακρογωνιαίος λίθος της ελεύθερης βούλησης.

 

Η ψευδαίσθηση αυτή όμως της ελεύθερης βούλησης που έχει αναπτυχθεί και καλλιεργηθεί σε όλους τους ανθρώπους παγκοσμίως έχει εξαιρετικά οφέλη. Εάν δεν υπήρχε αυτή η ψευδαίσθηση δεν θα μπορούσε να είχε αναπτυχθεί όλος ο σύγχρονος δυτικός κόσμος όπως τον γνωρίζουμε. Έννοιες όπως ηθική, δικαιοσύνη, κίνητρα και αυτοβελτίωση θα μας ήταν εντελώς άγνωστες διότι θα επιρρίπταμε την ευθύνη  των πράξεων μας σε εξωγενείς παράγοντες που δεν έχουν κάποια σχέση με μας. Είναι μια άκρως χρήσιμη ψευδαίσθηση διότι μας κάνει να αναλαμβάνουμε το βάρος της ευθύνης που μας αναλογεί για να μπορέσουμε να εξελιχθούμε ατομικά και κοινωνικά. Η πίστη στην ελεύθερη βούληση έχει εξελικτικά οφέλη ακόμα και αν είναι ανακριβής. Το να νιώθουμε ότι έχουμε τον έλεγχο της μοίρας μας θα μπορούσε να προωθήσει την πρωτοβουλία, την κοινωνική συνεργασία και τη συνολική ανθεκτικότητα. Το αν αυτά τα οφέλη υπερτερούν της πιθανής ανακρίβειας παραμένει ένα σύνθετο ηθικό δίλημμα που δεν έχει απαντηθεί ακόμα.

Μην ξεχνάς πως σε αυτό κανένας άνθρωπος δεν είναι μόνος. Μπορείς να καλέσεις στο 2314 054 306 για να κλείσεις άμεσα μια συνεδρία δίχως οικονομική επιβάρυνση ή να κλείσεις ραντεβού μέσα από το site μας ΕΔΩ.  Μπορείς να μάθεις περισσότερα  για θέματα ψυχολογίας και αυτοβελτίωσης ακολουθώντας μας στο Facebook, TikTok και Instagram.