fbpx

Η συμμόρφωση είναι μια ισχυρή δύναμη που διαμορφώνει τις συμπεριφορές, τις σκέψεις και τις αποφάσεις μας. Αν και μερικές φορές είναι ωφέλιμο, η υποχώρηση στην κοινωνική πίεση μπορεί να έχει σημαντικές αρνητικές συνέπειες τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Η ψυχολογία προσφέρει ένα πλούσιο σύνολο ερευνών που αποκαλύπτει τους μηχανισμούς της συμμόρφωσης και πόσο εύκολα μπορούμε να πέσουμε θύματα των παγίδων της άκριτης υπακοής. Στην πιο βασική της μορφή, η συμμόρφωση αναφέρεται στην προσαρμογή των συμπεριφορών ή των πεποιθήσεών μας ώστε να ευθυγραμμίζονται με εκείνες που κατέχει μια ομάδα. Αυτό μπορεί να είναι:

 

Κανονιστική συμμόρφωση: Μερικές φορές, αλλάζουμε τις πράξεις μας ή εκφράζουμε απόψεις για να ταιριάξουμε με τους γύρω μας, όχι λόγω οποιασδήποτε άμεσης απειλής, αλλά λόγω μιας θεμελιώδους ανθρώπινης ανάγκης να νιώθουμε αρεστοί και πως ανήκουμε κάπου. Η επιθυμία να ανήκουμε μπορεί να υπερκεράσει διακριτικά την ατομικότητά μας, αναγκάζοντάς μας να υιοθετήσουμε τις στάσεις και τις ενέργειες της ομάδας για να ταιριάξουμε.

Πληροφοριακή Συμμόρφωση: Όταν έχουμε περιορισμένες πληροφορίες ή αισθανόμαστε σύγχυση, είναι φυσικό να αναζητούμε καθοδήγηση από άλλους. Μπορεί να αμφιβάλλουμε για τις δικές μας αντιλήψεις ή ικανότητες, καθιστώντας μας πιο επιρρεπείς στο να αποδεχθούμε αυτό που η ομάδα πιστεύει ως σωστό ακόμα και αν αυτό αναγνωρίζουμε εξαρχής πως είναι λάθος.

 

Έχουν υπάρξει πολλά πειράματα ψυχολογίας που έχουν αναδείξει πως η πλήρης συμμόρφωση έχει μόνο αρνητικά αποτελέσματα τόσο ατομικά αλλά και κοινωνικά. Τα τρία πειράματα ορόσημο αναφορικά με την συμμόρφωση είναι τα παρακάτω.

Πειράματα υπακοής του Stanley Milgram:

Δομή του πειράματος: Οι συμμετέχοντες πίστευαν ότι έκαναν ηλεκτροσόκ σε έναν «μαθητή» (έναν ηθοποιό) κάθε φορά που έκανε ένα λάθος. Μια <<αυθεντία>> έδινε οδηγίες να αυξάνεται η  τάση με κάθε λάθος, ακόμα και όταν ο «μαθητής» εξέφραζε αγωνία.

Αποτελέσματα: Ένα εκπληκτικό 65% των συμμετεχόντων συνέχισε στη μέγιστη τάση, παρά την προφανή ταλαιπωρία ενός άλλου ατόμου. Αυτό κατέδειξε τη δύναμη της αντιληπτής εξουσίας να κάνει τους απλούς ανθρώπους να υπακούσουν, ακόμη και όταν έρχεται σε σύγκρουση με την ηθική την οποία έχουν. Η μελέτη του Milgram αποκάλυψε ότι η παράδοση στην εξουσία μπορεί να υπερισχύσει της προσωπικής συνείδησης, οδηγώντας σε συμμόρφωση με επιβλαβείς οδηγίες.

 

 Το πείραμα στη φυλακή του Στάνφορντ του Philip Zimbardo:

Δομή του πειράματος: Οι φοιτητές του κολεγίου χωρίστηκαν τυχαία ως «κρατούμενοι» ή «φύλακες» σε μια προσομοίωση φυλακής. Το εκπληκτικό και συνάμα τρομακτικό είναι πως όλοι οι συμμετέχοντες προσαρμόστηκαν γρήγορα τους ρόλους τους, με τους φρουρούς να γίνονται όλο και πιο καταχρηστικοί και οι κρατούμενοι να δείχνουν σημάδια αγωνίας και έντονου φόβου.

Αποτελέσματα: Το πείραμα υποτίθεται ότι θα διαρκούσε δύο εβδομάδες αλλά τερματίστηκε μετά από έξι ημέρες λόγω κλιμακούμενης σκληρότητας. Αυτό ανέδειξε το πως η υιοθέτηση ενός ρόλου μπορεί να αλλάξει τη συμπεριφορά σε ανησυχητικό βαθμό, οδηγώντας τους ανθρώπους να ενεργούν με τρόπους που δεν θα φαντάζονταν. Αν και είναι εξαιρετικά αμφιλεγόμενο, εγείρει σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τον αντίκτυπο των κοινωνικών ρόλων, της εξουσίας και της απανθρωποποίησης. Υπογραμμίζει πώς οι εξωτερικές δυνάμεις μπορούν να χειραγωγήσουν τη συμπεριφορά, συχνά χωρίς συνειδητή επίγνωση ότι θα υποκύψουν σε αυτές τις δυνάμεις.

 

Πειράματα γραμμής του Solomon Asch:

Δομή του πειράματος:. Στους συμμετέχοντες έδειξαν τρεις γραμμές διαφορετικού μήκους και τους ζητήθηκε να προσδιορίσουν ποιες ταίριαζαν με μια τυπική γραμμή. Η ομάδα ελέγχου έδωσε εσκεμμένα τη λάθος απάντηση, με αποτέλεσμα η συντριπτική πλειοψηφία των συμμετεχόντων να δώσει επίσης τη λανθασμένη απάντηση, παρακάμπτοντας τη δική τους οπτική αντίληψη.

Aποτελέσματα: Ένα σημαντικό ποσοστό συμμετεχόντων συμμορφώθηκε δημόσια με τη λανθασμένη απάντηση της ομάδας, ακόμη και όταν η διαφορά στο μήκος της γραμμής ήταν εμφανής. Αυτό αποκάλυψε την τεράστια δύναμη της ομαδικής πίεσης να επηρεάζει την ατομική αντίληψη και τις αντιδράσεις. Τα πειράματα του Asch έδειξαν ότι ακόμη και όταν δεν υπάρχει σαφής εικόνα, η επιθυμία να ταιριάξουμε και να αποφύγουμε την κοινωνική αποδοκιμασία μπορεί να προκαλέσει συμμόρφωση με σαφώς παράλογες απαιτήσεις ή εσφαλμένες πληροφορίες.

 

Ενώ η συμμόρφωση εξυπηρετεί κοινωνικές λειτουργίες όπως η αρμονία και η προβλεψιμότητα, η πλήρης και τυφλή υποταγή/συμμόρφωση εγκυμονεί σημαντικούς κινδύνους. Η υπερβολική συμμόρφωση οδηγεί σε μια ομαδική σκέψη, όπου οι αντίθετες απόψεις φιμώνονται και η κριτική σκέψη εγκαταλείπει το παιχνίδι. Όλο αυτό οδηγεί στη λήψη κακών αποφάσεων. Η καταστροφή του διαστημικού λεωφορείου Challenger αποτελεί μια ζοφερή υπενθύμιση του πώς η συμμόρφωση μπορεί να έχει μοιραίες συνέπειες. Το σημαντικότερο όμως το οποίο χρειάζεται να θυμάσαι από αυτό το άρθρο είναι πως η υπερβολική συμμόρφωση οδηγεί απανθρωποποίηση και φρικαλεότητες. Λόγο Η συμμόρφωσης είχαμε ιστορικές φρικαλεότητες όπως το Ολοκαύτωμα. Όταν η αδιαμφισβήτητη υπακοή στην εξουσία θολώνει την ηθική κρίση, οι απλοί άνθρωποι μπορούν να οδηγηθούν στη διάπραξη τρομερών πράξεων.

 

Το αντίδοτο της υπερβολικής συμμόρφωσης ήταν και θα είναι η καλλιέργεια της επίγνωσης και της κριτικής σκέψης. Χρειάζεται ατομικά και ως κοινωνία να ενθαρρύνουμε την έκφραση των αντίθετων απόψεων και προοπτικών. Να προάγουμε την ατομικότητα του καθενός και να αναπτύξουμε την εσωτερική μας εμπιστοσύνη. Έχοντας αυτοπεποίθηση μειώνεται δραματικά η πιθανότητα να συμμορφωθούμε τυφλά σε μια κατάσταση.

Η επίδραση της συμμόρφωσης είναι αναμφισβήτητη. Τα πειράματα ψυχολογίας έχουν αποκαλύψει πόσο επιρρεπείς είμαστε στην κοινωνική επιρροή. Η κατανόηση των οδηγών και των παγίδων της συμμόρφωσης μας εξοπλίζει να αντισταθούμε στην απερίσκεπτη υπακοή και στην επιβλαβή ομαδική πίεση. Η πρόκληση έγκειται στην επίτευξη μιας ισορροπίας: Σεβασμός των κοινωνικών κανόνων διατηρώντας με θάρρος την ατομικότητα, την ανεξάρτητη σκέψη και την ικανότητα να αμφισβητείται το status quo όταν είναι απαραίτητο.

Μην ξεχνάς πως σε αυτό κανένας άνθρωπος δεν είναι μόνος. Μπορείς να καλέσεις στο 2314 054 306 για να κλείσεις άμεσα μια συνεδρία δίχως οικονομική επιβάρυνση ή να κλείσεις ραντεβού μέσα από το site μας ΕΔΩ.  Μπορείς να μάθεις περισσότερα  για θέματα ψυχολογίας και αυτοβελτίωσης ακολουθώντας μας στο Facebook, TikTok και Instagram.