fbpx

Οι ψυχολογικές επιπτώσεις της μαθημένης αβοηθησίας είναι βαθιές και καταστροφικές για τον άνθρωπο. Η μαθημένη αβοηθησία είναι ένα ψυχολογικό φαινόμενο που εμφανίζεται όταν τα άτομα πιστεύουν ότι δεν έχουν κανέναν έλεγχο στις περιστάσεις τους, οδηγώντας σε αισθήματα αδυναμίας, παραίτησης και παθητικότητας. Επινοήθηκε από τους ψυχολόγους Martin Seligman και Steven Maier τη δεκαετία του 1960. Η μαθημένη αβοηθησία έχει μελετηθεί εκτενώς στην έρευνα τόσο σε ανθρώπους όσο και σε ζώα, ρίχνοντας φως στις βαθιές επιπτώσεις της στην ψυχική υγεία και ευεξία. Σε αυτό το άρθρο, εμβαθύνουμε στους ψυχολογικούς μηχανισμούς που κρύβονται πίσω από την μαθημένη αβοηθησία, τον αντίκτυπό της στη συμπεριφορά και τη γνώση και τις στρατηγικές για την υπέρβαση των επιβλαβών συνεπειών της.

 

Η μαθημένη αβοηθησία προκύπτει από επαναλαμβανόμενες εμπειρίες ανεξέλεγκτων ή απρόβλεπτων στρεσογόνων παραγόντων, οδηγώντας τα άτομα στο συμπέρασμα ότι οι πράξεις τους δεν έχουν καμία επίδραση στα αποτελέσματα που βιώνουν. Αρχικά παρατηρήθηκε σε εργαστηριακά πειράματα με ζώα. Η μαθημένη αβοηθησία αδυναμία έχει αποδειχθεί από τότε σε διάφορα πλαίσια της πραγματικής ζωής, συμπεριλαμβανομένων των διαπροσωπικών σχέσεων, των ακαδημαϊκών πλαισίων και του χώρου εργασίας.

 

Τα τρία κύρια συστατικά της μαθημένη αβοηθησία είναι:

Αντιληπτή έλλειψη ελέγχου: Τα άτομα που βιώνουν μαθημένη αβοηθησία αντιλαμβάνονται τις πράξεις τους ως αναποτελεσματικές στον έλεγχο ή την επιρροή του περιβάλλοντός τους. Μπορεί να αισθάνονται αβοήθητοι μπροστά στις αντιξοότητες, πιστεύοντας ότι οι προσπάθειες τους είναι μάταιες και απίθανο να οδηγήσουν σε θετικά αποτελέσματα.

Απόδοση σφαιρικότητας: Η μαθημένη αβοηθησία τείνει να γενικεύεται σε διαφορετικές καταστάσεις και περιβάλλοντα, οδηγώντας τα άτομα να αποδίδουν την έλλειψη ελέγχου τους σε παγκόσμιους, σταθερούς παράγοντες και όχι σε συγκεκριμένες συνθήκες. Αυτή η γενικευμένη αίσθηση αδυναμίας μπορεί να διαπεράσει διάφορους τομείς της ζωής, οδηγώντας σε μια διάχυτη αίσθηση αδυναμίας.

Απόδοση σταθερότητας: Τα άτομα που βιώνουν μαθημένη αβοηθησία συχνά πιστεύουν ότι οι περιστάσεις τους είναι απίθανο να αλλάξουν με την πάροδο του χρόνου, οδηγώντας σε συναισθήματα απελπισίας και παραίτησης. Αυτή η αντίληψη της σταθερότητας μπορεί να διαιωνίσει αισθήματα ανικανότητας και να εμποδίσει τις προσπάθειες αναζήτησης εναλλακτικών λύσεων ή στρατηγικών αντιμετώπισης.

 

Όπως αναφέρθηκε όμως και στην αρχή του άρθρου η μαθημένη αβοηθησία έχεις βαθιές και ψυχοφθόρες συνέπειες για τους ανθρώπους που το βιώνουν. Τους κάνει μη λειτουργικούς στην καθημερινότητα τους και χάνουν εντελώς τον έλεγχο της ζωής τους. Μερικές από τις ψυχολογικές επιπτώσεις της μαθημένης αβοηθησίας περιλαμβάνουν:

Κατάθλιψη και άγχος: Η μαθημένη αβοηθησία συνδέεται στενά με συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους, συμπεριλαμβανομένων των συναισθημάτων λύπης, απελπισίας και ανησυχίας. Τα άτομα που αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους ότι δεν ελέγχουν τις περιστάσεις τους μπορεί να βιώσουν μια αίσθηση ανικανότητας και απόγνωσης, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη διαταραχών της διάθεσης.

Χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτο-αποτελεσματικότητα: Η μαθημένη αβοηθησία μπορεί να διαβρώσει την αυτοεκτίμηση και την αυτο-αποτελεσματικότητα, οδηγώντας τα άτομα να αμφιβάλλουν για τις ικανότητες και την αξία τους. Η αντίληψη ότι κάποιος δεν μπορεί να επηρεάσει ή να αλλάξει τις περιστάσεις του μπορεί να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη και την αυτοπεποίθηση, δημιουργώντας έναν κύκλο αρνητικών αντιλήψεων για τον εαυτό του και αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών.

Κοινωνική απόσυρση και απομόνωση: Τα άτομα που βιώνουν μαθημένη αβοηθησία μπορεί να αποσυρθούν από τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και δραστηριότητες, προτιμώντας να αποφεύγουν καταστάσεις όπου αισθάνονται ανίσχυροι ή ευάλωτοι. Η κοινωνική απόσυρση μπορεί να επιδεινώσει τα συναισθήματα της μοναξιάς και της απομόνωσης, διαιωνίζοντας περαιτέρω τον κύκλο της μαθημένη αβοηθησία.

Γνωστική ακαμψία: Η μαθημένη αβοηθησία μπορεί να οδηγήσει σε γνωστική ακαμψία, καθιστώντας δύσκολη την προσαρμογή των ατόμων σε νέες καταστάσεις ή στρατηγικές επίλυσης προβλημάτων. Η πεποίθηση ότι οι ενέργειές τους είναι αναποτελεσματικές μπορεί να περιορίσει την προθυμία των ατόμων να εξερευνήσουν εναλλακτικές λύσεις ή να αναζητήσουν υποστήριξη από άλλους, ενισχύοντας τα συναισθήματα αδυναμίας.

Εξασθενημένη λήψη αποφάσεων: Η μαθημένη αβοηθησία μπορεί να βλάψει τις ικανότητες λήψης αποφάσεων, οδηγώντας τα άτομα να υιοθετήσουν παθητικές ή αποφευκτικές στρατηγικές αντιμετώπισης ως απάντηση σε στρεσογόνους παράγοντες. Αυτό μπορεί να εμποδίσει τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και τους προσαρμοστικούς μηχανισμούς αντιμετώπισης, διαιωνίζοντας αισθήματα ανικανότητας και επιδεινώνοντας τον αντίκτυπο του στρες στην ψυχική υγεία.

 

Στην ζωή όμως για κάθε πρόκληση που έχουμε να αντιμετωπίσουμε υπάρχει πάντα έστω και μια λύση. Ενώ η μαθημένη αδυναμία μπορεί να είναι δύσκολο να ξεπεραστεί, υπάρχουν στρατηγικές και παρεμβάσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα άτομα να ανακτήσουν την αίσθηση του ελέγχου και της εξουσίας στη ζωή τους:

Γνωστική αναδιάρθρωση: Οι γνωστικές-συμπεριφοριστικές τεχνικές, όπως η γνωστική αναδιάρθρωση, μπορούν να βοηθήσουν τα άτομα να αμφισβητήσουν και να επαναδιατυπώσουν αρνητικές πεποιθήσεις και μοτίβα σκέψης που σχετίζονται με την μαθημένη αβοηθησία. Εντοπίζοντας και αμφισβητώντας τις αυτόματες αρνητικές σκέψεις, τα άτομα μπορούν να αναπτύξουν πιο προσαρμοστικούς τρόπους σκέψης και αντιμετώπισης στρεσογόνων παραγόντων.

Ανάπτυξη δεξιοτήτων: Η ανάπτυξη δεξιοτήτων επίλυσης προβλημάτων, διεκδίκησης και στρατηγικών αντιμετώπισης μπορεί να δώσει τη δυνατότητα στα άτομα να λάβουν προληπτικά μέτρα για την αντιμετώπιση των προκλήσεων και να διεκδικήσουν τον έλεγχο των περιστάσεων τους. Παρεμβάσεις οικοδόμησης δεξιοτήτων, όπως εκπαίδευση διαχείρισης του άγχους και εκπαίδευση διεκδικητικότητας, μπορεί να βοηθήσει τα άτομα να χτίσουν ανθεκτικότητα και αυτο-αποτελεσματικότητα.

Κοινωνική υποστήριξη: Η κοινωνική υποστήριξη από φίλους, μέλη της οικογένειας ή επαγγελματίες ψυχικής υγείας μπορεί να παρέχει επικύρωση, ενθάρρυνση και πρακτική βοήθεια σε άτομα που βιώνουν μαθημένη αβοηθησία. Η σύνδεση με υποστηρικτικούς άλλους μπορεί να βοηθήσει τα άτομα να αισθάνονται λιγότερο μόνα στους αγώνες τους και να παρέχει ευκαιρίες για συναισθηματική έκφραση και επίλυση προβλημάτων.

Καθορισμός στόχων: Ο καθορισμός ρεαλιστικών, εφικτών στόχων μπορεί να βοηθήσει τα άτομα να ανακτήσουν μια αίσθηση σκοπού και κατεύθυνσης στη ζωή τους. Η κατάτμηση των μεγαλύτερων στόχων σε μικρότερα, διαχειρίσιμα βήματα μπορεί να τους κάνει πιο εφικτούς και να μειώσει τα αισθήματα κατάνυξης ή αδυναμίας.

Αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας: Σε σοβαρές περιπτώσεις, τα άτομα που βιώνουν μαθημένη αδυναμία μπορεί να ωφεληθούν από την αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας από έναν θεραπευτή ή σύμβουλο. Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (CBT) και άλλες θεραπείες μπορούν να βοηθήσουν τα άτομα να αναγνωρίσουν και να αμφισβητήσουν δυσπροσαρμοστικά πρότυπα σκέψης, να αναπτύξουν δεξιότητες αντιμετώπισης και να αναπτύξουν ανθεκτικότητα απέναντι στις αντιξοότητες.

 

Συμπερασματικά κλείνοντας αυτό το άρθρο γίνεται αντιληπτό πως η μαθημένη αβοηθησία είναι ένα ψυχολογικό φαινόμενο που χαρακτηρίζεται από αισθήματα αδυναμίας, παραίτησης και παθητικότητας απέναντι σε ανεξέλεγκτους στρεσογόνους παράγοντες. Μπορεί να έχει βαθιές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, τη συμπεριφορά και την ευημερία, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη διαταραχών της διάθεσης, χαμηλής αυτοεκτίμησης και κοινωνικής απόσυρσης. Ωστόσο, με την επίγνωση, την υποστήριξη και την παρέμβαση, τα άτομα μπορούν να ξεπεράσουν την μαθημένη αβοηθησία και να ανακτήσουν μια αίσθηση ελέγχου και εξουσίας στη ζωή τους. Προκαλώντας τις αρνητικές πεποιθήσεις, χτίζοντας δεξιότητες αντιμετώπισης και αναζητώντας υποστήριξη από άλλους, τα άτομα μπορούν να καλλιεργήσουν ανθεκτικότητα και να αναπτύξουν προσαρμοστικές στρατηγικές για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της ζωής.

Μην ξεχνάς πως σε αυτό κανένας άνθρωπος δεν είναι μόνος. Μπορείς να καλέσεις στο 2314 054 306 για να κλείσεις άμεσα μια συνεδρία δίχως οικονομική επιβάρυνση ή να κλείσεις ραντεβού μέσα από το site μας ΕΔΩ.  Μπορείς να μάθεις περισσότερα  για θέματα ψυχολογίας και αυτοβελτίωσης ακολουθώντας μας στο Facebook, TikTok και Instagram.